Rotary 2440. Bölge Federasyonu Cumhuriyet Kazanımları Komitesi, Lozan Antlaşması’nın Cumhuriyet tarihindeki önemine dikkat çekmek amacıyla bölge bazında bir ortak toplantı düzenledi. 24 Temmuz 1923 tarihinde İsviçre’nin Lozan Şehri’nde Türkiye Büyük Millet Meclisi Temsilcileri ile Müttefik Devletler arasında imzalanan ve taraflar arasındaki anlaşmazlıkları gidererek modern Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini atan antlaşmanın önemi Emekli Büyükelçi Namık Tan tarafından masaya yatırıldı.
Lozan Antlaşması’nın Cumhuriyet’in ve ülkemizin garantisi olduğunu dile getiren Emekli Diplomat Namık Tan yaptığı konuşmasında, “Cumhuriyet’in en sağlam temsili olan bu belge, Atatürk’ün kurtuluş savaşını yürüttüğü süreçten ayrı düşünülmemesi gereken, onun bir parçası olan bir antlaşmadır. Bu olaylar tek bir günde değil arkasında çok büyük bir mücadelenin olduğu ve o mücadelede Türkiye’nin başarısının, özellikle de Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki halkın kararlılığı görülerek müttefik devletler tarafından bizim şartlarımızın görüşülmesi için kurulan bir masadır. O görüşme masasında da büyük bir mücadele ve aynı zamanda da bir müzakere başarısı vardır. O başarının arkasında da tabiî ki İsmet İnönü var. İsmet İnönü ve beraberindeki çok önemli isimler… O isimler ve onların o müzakerede gösterdikleri başarı ve dirayet sayesinde antlaşmadan biz istediklerimizin çok büyük bir bölümünü alarak çıkıyoruz. O bakımdan çok önemli bir antlaşmadır” dedi.
Uluslararası Rotary 2440. Bölge Federasyonu Başkanı Serdar Durusüt’ün 100. Yıla Doğru Lozan’ın anlam ve önemine ilişkin sözlerinde, “Biliyorsunuz Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’deki savaş, bizim büyük zaferimiz 9 Eylül’e kadar süren yaklaşık 400 km’lik bir arazinin toplamda 13-14 günde katedildiği ve tarihte karşılığı olmayacak kadar önemli bir olaydır. O nedenle Mustafa Kemal Atatürk’ün 26 Ağustos sabahı gördüğü manzarayı hemen dile getirmek istiyorum. Kocatepe’den baktığında gördüğü sis herkesin morali bozukken söylediği o “Merak etmeyin bu sis açılacak” sözleriyle ve gerçekten de açılmaya başladıktan sonra düşmanın da beklemediği bir anda savaşın başlaması. O nedenle bu 24 Temmuz’a bizi götüren en önemli olay Büyük Taarruz’un başlamasıdır. 9 Eylül’de en son düşmanın İzmir’den ayrılışından sonra da bir İstanbul var. Bu tarih itibariyle aradan geçen zaman bir içerisinde bu anlaşma için harekete geçiliyor. Çünkü Lozan Antlaşması savaşın bittiğine dair değil düşmanın bizimle mücadele edemeyeceğini anlamasından kaynaklı bir karar. Biz bu coğrafyada başarıya ulaşamayız, Türkler’in azmi ve iradesi bizi ortadan kaldıracak düşüncesiyle Lozan Antlaşması için ekim aylarında bu karar alınıyor ve görüşmeler başlıyor. Ancak hala Sevr Antlaşması’nın maddeleri üzerinde olan bir kesim Lozan Antlaşması’nın maddeleri üzerinde itiraz ediyor. İsmet İnönü bu görüşmeleri kesiyor. Tabiki savaş kaybedildikten sonra her iki tarafta da karşılıklı bir mübadele söz konusu.
Buna neden olan şey Ortodoks ve Müslüman değişimidir. 19 Mayıs 1919’dan itibaren fiilen başlayan mücadeleden, Lozan Antlaşması için24 Temmuz’da Lozan’da toplanıldığı zaman karşılaşılan manzarada İsmet İnönü bu işin içindedir. Mustafa Kemal Atatürk İsmet İnönü’nün bu işin başında başarılı olacağından emindir ve gerçekten Türk’ün yeniden dünyaya geliş tarihi Lozan olacaktır. O nedenle Lozan Anlaşmasını biz çok önemsiyoruz ve Lozan Anlaşması’nın100. Yılını biz önümüzdeki yıl kutlayacağız ama bu yıl da 99. Yılındayız. Ben inanıyorum ki bundan sonra Türkiye’deki tek düşünce barış olacaktır. Bu nedenle de bu yıl Dokuz Eylül Rotary Kulübümüz 9 Eylül’ün İzmir’in Kurtuluşu’nun 100. Yılı olması dolayısıyla kültür sanat komitesiyle beraber bir barış konferansı hazırlıyor” diye konuştu.
